جامعه مرده ...

استاد شهید مرتضی مطهری در بخش هایی از کتاب حق وباطل به طرح موضوع جامعه ی مرده و جامعه ی زنده پرداخته و شرح نشانه های مختلف یک جامعه ی مرده را با تعبیری زیبا و لطیف بیان می کند:

من یک درسی را از قدیم آموخته ام و جامعه را روی منطق ماشین‏ دودی می‏شناسم . وقتی بچه بودم منزلمان در حضرت عبدالعظیم بود و آن وقت ها قطار راه آهن به صورت امروز نبود و فقط همین قطار تهران شاه عبدالعظیم بود .من‏ می‏دیدم که قطار وقتی در ایستگاه ایستاده بچه ها دورش جمع می‏شوند و آن را تماشا می‏کنند و به زبان حال می‏گویند ببین چه موجود عجیبی است معلوم بودکه یک احترام و عظمتی برای آن قائل هستند. تا قطار ایستاده بود با یک‏ نظر تعظیم و تکریم و احترام و اعجاب به آن نگاه می‏کردند تا کم کم ساعت‏ حرکت قطار می‏رسید و قطار راه می‏افتاد همین که راه می‏افتاد بچه ها می‏دویدند ، سنگ بر می‏داشتند و قطار را مورد حمله قرار می‏دادند. من تعجب‏ می‏کردم که اگر به این قطار باید سنگ زد چرا وقتی که ایستاده یک ریگ کوچک هم‏ به آن نمی‏زنند ، و اگر باید برایش اعجاب قائل بود ، اعجاب بیشتر دروقتی است که حرکت می‏کند؛ این معما برایم بود تا وقتی که بزرگ شدم و وارد اجتماع شدم؛ دیدم این قانون کلی زندگی ما ایرانیان است که هر کسی و هر چیزی تا وقتی که ساکن‏ است مورد احترام است ؛تا ساکت است مورد تعظیم و تجلیل است ، اما همین که به راه افتاد و یک قدم برداشت نه تنها کسی کمکش نمی‏کند ، بلکه‏ سنگ است که بطرف او پرتاب می‏شود و این نشانه ی یک جامعه مرده است ، ولی یک جامعه زنده فقط برای کسانی احترام قائل است که متکلم هستند نه‏ ساکت ، متحرکند نه ساکن ، باخبرترند نه بی‏خبرتر .